|
ÇOCUK
SUÇLULUĞUNA EKOLOJİK BİR YAKLAŞIM “ÇOCUKLARIN OTURDUKLARI ŞEHİR BÖLGELERİ” |
|
*
İ.Hamit HANCI * Eren AKÇİÇEK * Ekin Ö. AKTAŞ * Gökhan BATUK *
Hakan COŞKUNOL * Atilla EROL * Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim
Dalı, İzmir * Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroentoroloji
Anabilim Dalı, İzmir * Adli Tıp Kurumu, İstanbul * Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim
Dalı , İzmir (Hancı İH, Akçiçek E, Aktaş EÖ, Batuk
G, Coşkunol H, Erol A. Çocuk suçluluğuna ekolojik bir yaklaşım: Çocukların
oturdukları şehir bölgeleri. IV. Karadeniz Tıp Günleri (31 Mayıs-3 Haziran
1995 Trabzon)'nde sunulmuştur. Eğitim Dergisi,Ege Üniversitesi Edebiyat
Fakültesi Yayını, 1, 185-190, 1996.) ÖZET 1990-1993 Yılları arasında
İzmir Çocuk Mahkemesinde davaları sonuçlanan 3327 olgunun karar kartonları
incelenip harita metodu uygulanarak çocukların Büyükşehir Belediye sınırları
içinde oturdukları semtler sınıflandırıldı. Olguların %1.9' u evsizdi, %18.4'
ü ilçelerden geliyordu, %5.0'i il dışında oturuyor ya da cezaevinde
kalıyordu. Bunlar dışında kalan olguların genellikle gecekondulaşmanın yoğun
ve sosyoekonomik düzeyin düşük olduğu şehir bölgelerinde oturduğu belirlendi. GİRİŞ Biyoloji bilimine ait bir
kavram olan ve organizma ile çevre arasındaki ilşkileri inceleyen "
ekoloji ", sosyologlarca kriminolojide de kullanılmaya başlamıştır.
Kriminoloji harita metodunu uygulayarak suçun yer itibarıyla dağılışını
tespit eder, suçlunun içinde bulunduğu ortamın suça yönelten bir faktör
olarak analizini yapar. Bu görüşe kriminolojide " suçluluk bölgeleri
görüşü " de denilmektedir(1). Ekoloji ile uğraşanlar suçu, çevrenin
değişimi ile birlikte ortaya çıkan sosyal değişmenin bir fonksiyonu olarak
açıklamaya çalışır. Sosyal ekoloji teorisyenleri; yoksulluk oranları, nüfus
değişmeleri, yerleşim yerinin özellikleri, sosyal eşitsizlik ve göreli
rahatsızlık gibi makro düzeyde değişkenlerle ilgilenir. Ekoloji ve suç ile
ilgili olarak yapılan çalışmaların başlangıcı 1800'lü yıllara, özellikle 1840
yılında İngiltere de yapılan çalışmalara dayanır. 1856 yılında Turner gençlik
suçluluğunun çocuk çetelerinde hakim olanın arkadaşlık duygusunun yarattığı
birlik bilinci sonucu ortaya çıktığını, bunun Londra için özel problemler
yarattığını söylemiştir. Guerry yaptığı çalışmalarda, şehirlerde suç
bölgeleri olarak adlandırılan, yüksek oranda suç işlenen bölgelerde mala
karşı suçların yoğun olduğunu göstermiş, Paris gibi endüstrileşmenin yoğun
olduğu şehirlerde, limanlarda özellikle potansiyel suçluların artma
eğiliminde olduğunu belirtmiştir (2,3). Şehirlerde bazı bölgelerde göreli
ekonomik eşitsizliğin ve istihdam imkanlarının sınırlı olmasının suç
oranlarını yükselttiği belirtilmektedir (4,5). GEREÇ VE YÖNTEM 1991-1993 yıları arasında
İzmir Çocuk Mahkemesinde davaları sonuçlanan 3327 çocuğun karar kartonları
incelenerek çocukların oturdukları şehir bölgeleri belirlenmiş ekolojik bir
yaklaşımla harita metodu uygulanarak suç işleyen çocukların yer itibariyle
dağılışları saptanmıştır. Evsizler, il dışında yada ilçelerde oturan veya
cezaevinde kalan olgular değerlendirme dışı tutulup suç işlediği iddia edilen
çocukların İzmir Büyükşehir Belediye sınırları içindeki bölgelerdeki
dağılımları incelenmiştir. İzmir Şehir Haritasından ve C.Sevgi' nin
kitabından (6) yararlanılarak sosyoekonomik yönden birbirine benzer semtler
mümkün olduğunca biraraya getirilmeye çalışılarak aşağıdaki gibi bölgelere
gruplandırılmıştır. Semtlerin yanlarında bulunan oranlar o yerde yaşayan ve
gecekondu da oturmayan nüfus oranını yansıtmaktadır. Ayrıca bu bölgelere
sosyoekonomik düzeylerine(SED) göre bir puan verilmiştir (1=Düşük
sosyoekonomik düzey, 2= Orta sosyoekonomik düzey, 3= İyi sosyoekonomik düzey)
1-Çiğli Bölgesi (SED 2):
Balatçık-Küçük Çiğli-Çiğli Merkez (%55.6), Egekent-Evka2 (Toplu konut
alanları) (%100), Güzeltepe-Maltepe (%0) 2- Gümüşpala - Şemikler
(SED 1): Şemikler, Gümüşpala, Örnekköy, Cumhuriyet Mah, Yamanlar (Tüm bölge
%19.4) 3- Karşıyaka (SED 3):
Alaybey, Nergiz, Bahçelievler, Aksoy, Bostanlı, Siteler (Tüm bölge %100) 4-Bayraklı (SED 1): Bayraklı,
Turan, M.Erener, Alpaslan, Çiçek Mah., Cengizhan Mah., Salhane. (Tüm bölge %
17.7) 5-Bornova (SED 3): Bornova
Merkez, Osmangazi, Manavkuyu, Atatürk Mah.-Evka-3(Toplu konut alanları),
Özkanlar (Tüm bölge %98.5) 6-Çamdibi (SED 1):
Çamdibi-MersinliÇınarlı (%51.2), Altındağ (%0), Pınarbaşı(%100), Işıkkent
(%100) (Köy statüsü). 7-Yenişehir (SED 2):
Yenişehir, Hila, Basmane, Halkapınar, Kapılar, Kemer, Aziziye, Halkapınar,
Kahramanlar (Tüm bölge %100). 8-Konak (SED 3): Konak,
Kemeraltı, Çankaya, Pasaport, Alsancak, Karataş (Tüm bölge %100) 9-Güzelyalı-Balçova (SED 3)
: Mithatpaşa, Halil Rıfat Paşa, Güzelyalı, Göztepe, Oyak Sitesi, Üçkuyular,
İnciraltı (%100), Balçova (%99). 10-Karabağlar (SED 1):
Karabağlar (%67.5) Gaziemir (%68.6), Cennetoğlu-Eski İzmir-Bozyaka (%0),
Sosyal Konutlar (Toplu konut alanı) (%100). 11- Kadifekale-Eşrefpaşa
(SED 1): Eşrefpaşa-İkiçeşmelik (%80), Yeşildere (%57.9), Kadifekale -
Ballıkuyu - Çimentepe, Kadriye mah. - Kosova mah.- Kaynak mah. (%0). 12- Hatay (=İnönü) (SED 3):
Hatay - Nokta - Turgut Reis- Kılıç Reis - Bahçelievler (%100) , Basın Sitesi
(%72.9), Yeşilyurt (%38.8). 13- Gültepe - Gürçeşme (SED
1): Zeytinlik (%62.0), Gültepe (%18.3), Gürçeşme(?), Levent - Toros -
Boğaziçi - Kuruçay - Yıkık Kemer - Mersinpınar -Güney mah. (%0). 14- Buca (SED 2):
Buca-Şirinyer (Merkezi yerleşim), Afet evleri-İşçievleri-Evka1 (Toplu konut
alanları), Akıncılar Ufuk Mah.-Çamlık-Kuruçeşme-Kozağacı (Gecekondu
bölgeleri) (Yaklaşık tüm bölge %40) (Literatür toplu konuttan önce 36.1). 15- Narlıdere-Güzelbahçe
(SED 2): Narlıdere, Sahilevleri, Ilıca,Narlı Mah., 2. İnönü Mah., Güzelbahçe,
Kilizman, Siteler (Narlıdere çevresi %65.4 , Güzelbahçe çevresi %45.2) BULGULAR 1991-1993 Yılları arasında
davaları sonuçlanan 3327 olgunun %1.9' u (65 olgu) bimekandır (Evsizdir).
Olguların %18.4' ü (612 olgu) ilçelerden gönderilmiştir. 160 olgu ise (% 5.0)
il dışında oturmakta ya da hapishanede kalmaktadır (Tablo-1). Bunlar dışında
kalan ve Büyükşehir Belediyesi sınırları iinde oturan 2466 çocuğun daha çok
Gümüşpala-Şemikler, Gültepe, Kadifekale-Eşrefpaşa) ve Buca bölgelerinde
oturdukları belirlenmiştir (Tablo-2) (Şekil-1). Tablo-1 Suç İşleyen Çocukların Oturdukları Yerler Oturulan Yerin % Büyükşehirbelediye
sınırları içindeki semtler 2466 74.1 Evsiz(Bimekan) 65 1.9 İlçeler 612 18.4 İl dışı ya da hapishane 160
4.8 Bilinmeyen 24 0.7 Toplam 3327 100.0 Tablo-2 Şehirde Suç İşleyen Çocukların Oturdukları Şehir
Bölgeleri (Evsizler hariç) Semt adı n
% Semt adı n % 1-Gümüşpala-Şemikler 380
15.4 9-Hatay(İnönü) 122 4.9 2-Gültepe-Gürçeşme 344 13.9
10-Bayraklı 117 4.7 3-Kadifekale-Eşrefpaşa 236
9.6 11-Yenişehir 110 4.5 4-Buca 221 9.0 12-Karşıyaka
100 4.0 5-Karabağlar 195 7.9
13-Güzelyalı-Balçova 100 4.0 6-Bornova 178 7.2
14-Narlıdere 61 2.5 7-Çamdibi-Altındağ 149 6.0
15-Konak 26 1.0 8-Çiğli 127 5.1 Toplam 2466 Suç işlediği iddia edilen kız olguların %26.6' sı (38 olgu)
ilçelerden gelmektedir, %2.0' ı(3 olgu) bimekandır, %7.0' si (10 olgu) il
dışında ya da cezaevindedir. Bunlar dışında kalan 94 kızın %11.9' u Gümüşpala-Şemikler
(11 olgu), %13.0' ü Yenişehir (12 olgu), %10.9' arı (10 ar olgu) Karabağlar,
Bornova, Karşıyaka bölgelerinde oturmaktadır.
Suç işlediği ileri sürülen
olguların doğum yerleri ve oturdukları bölgeler karşılaştırıldığında, sıklık
sırasına göre; Gümüşpala-Şemiklerde
oturanların 380 olgunun %14.2 sinin (54 olgu) İzmir, %15.3' ünün (58 olgu)
Erzurum; Gültepe-Gürçeşme 'de
oturanların %39.5' inin (136 olgu) İzmir; Kadifekale' de oturanların
%53.0' ünün (125 olgu) Mardin, %23.3' ünün(55 olgu) İzmir; Buca' da oturanların %36.6'
sının (81 olgu) İzmir; Karabağlar' da oturanların %22.6' sının (44 olgu)
İzmir; Bornova' da oturanların %34.3' ünün (61 olgu) İzmir; Çamdibi-Altındağ'
da oturanların %38.9' unun İzmir (58 olgu); Çiğli' de oturanları %26.8' inin
(34 olgu) İzmir; %18.9' unun (24 olgu) Erzurum, %11.8' inin (15 olgu) Muş;
Hatay' da oturanların %41.8' inin (51 olgu) İzmir; Bayraklı' da
oturanların %32.5' inin (38 olgu) İzmir; Yenişehir' de oturanların %37.3'
ünün (41 olgu) İzmir; Karşıyaka' da oturanların 42 olgu %42.0' sinin (42
olgu) İzmir; Güzelyalı-Balçova' da oturanların %21.0' inin(21 olgu) İzmir;
Narlıdere' de oturanların %47.5' inin (29 olgu) İzmir; Konak' ta oturanların
%42.3' ünün (11 olgu) İzmir nüfusuna kayıtlı oldukları ya da buralarda
doğdukları anlaşılmıştır. TARTIŞMA Gecekondulaşmanın yoğun ve
sosyoekonomik düzeyin düşük olduğu şehir bölgelerinde çocuk suçluluğunun daha
fazla olduğu belirtilmektedir. Gecekondu bölgelerindeki ekonomik olumsuzluk ,
kadının çalışma zorluğu, doğurganlığın yüksekliği, gençlerin ve çocukların
yeterince eğitilmesini engellemektedir. Bu gelişim yetişenlerin suçlu
olabilme imkanlarını arttırmaktadır. Bu bölgelerdeki işgücünün emilemeyişinin
doğurduğu işssizlik durumu da suça itici bir etken olarak düşünülebilir (1,
5, 7-10 ). Çalışmamızda da gecekondulaşmanın yoğun ve sosyoekonomi düzeyin
düşük olduğu şehir bölgelerinde oturan çocuklarda suçluluk oranlarının daha
fazla olduğu görülmüştür. 1988-1990 yılları arasında İzmir' de yapılan benzer
bir çalışmada da (7), bu çalışmamıza uygun bir sıralama saptanmıştır.
(Tablo-3) Geçmiş yıllara göre belirgin bir değişiklik olmamıştır. Tablo-3 1988-1990 Yılları
Arasında Suç İşleyen Çocukların Oturdukları Bölgeler Bölge % Bölge % 1-Gümüşpala-Şemikler 16.55
9-Bayraklı 4.81 2-Kadifekale-Eşrefpaşa
13.67 10-Güzelyalı-Balçova 4.77 3-Gültepe-Gürçeşme 11.56
11-Çiğli 4.60 4-Karabağlar 7.52
12-Bornova 3.86 5-Buca 7.52 13-Narlıdere
3.22 6-Hatay(İnönü) 7.00
14-Karşıyaka 2.92 7-Çamdibi 5.80 15-Konak
0.90 8-Yenişehir 5.24 Suç işleyen çocukların
oturdukları semtler sıralamasında ilk sıralarda yer alan bölgelerde İzmir
nüfusuna kayıtlılık oranı düşükken, son sıralarda yüksek olarak gözlenmiştir.
Bu bölgeler çocukların suç işledikleri değil, oturdukları semtlerdir.
Çocuklar kendi semtlerinin yanısıra yakınlarındaki sosoyoekeonomik yönden
gelişmiş bögelerde de suç işleyebilmektedirler (4 , 7). Şehir canlı bir
organizma gibi gelişip büyümektedir. Gecekonduların yoğun olduğu semtler
şehrin etrafını çevirirken, bu bölgelerin yakınlarına yeni toplu konutlar ve
gecekondu önleme bölgeleri yapılmakta, bu bölgelerin yapısıda değişmektedir.
Gecekondu bölgesi olan Yeşilyurt'a eklenen Basın Sitesi, Buca' ya eklenen
Evka-1, Gaziemire eklenen Sosyal Konutlar ve yapımı süren Emlak Bankası
Evleri, Bornova' da Atatürk gecekondu önleme bölgesi ve Evka-3 toplu konut
alanları, Çiğli' de kurulan Egekent ve Evka-2 konutları, Bayraklı sırtlarında
yapımı süren toplu konutlar bu bölgelerin sosyoekeonomik yapısını zamanla
etkilemişler ve etkilemeye devam etmektedirler. Suçun bilimsel olarak
incelenmesi, kuralların kaynaklarını, bu kurallar ile sosyal yapı arasındaki
ilişkileri, bu kuralların ihlal edilmesinin nedenleri ve sonuçları ile suçlu
davranışın önlenmesi ve kontrolünü kapsar. Diğer yandan, suçun bilimsel
olarak incelenmesi sonucu elde edilen bilgiler tekrar ceza yasasına etki
ederek yasaların yeniden yorumlanması ve suçun tabiatının yeni fikirler ve
görüşler açısından incelenmesine yardımcı olur (11). KAYNAKLAR 1-Dönmezer, S .(1984) Kriminoloji, Filiz Kitabevi,
İstanbul. 2-İçli,T.G., Özcan, N. (1992) Türkiyede ekoloji ve suç
ilişkisi üzerine bir çalışma: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Dergisi Cilt 9 Sayı:1-2, 27-52. 3-İçli, T.G., (1993) Türkiyede Suçlular, Atatürk Kültür,
Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını Sayı:71, Ankara. 4-Siegel, L.J., Criminology, West Publishers
Company, St.Paul,1989. 5-Özek, Ç., (1974) Şehirleşmenin Doğurduğu Ceza Adaleti
Sorunları Sempozyumu (1973, İstanbul), Fakülteler Matbaası, İstanbul, 27-87. 6-Sevgi, C., (1988) Kentleşme Sürecinde İzmir ve
Gecekondular, Kuvvet Matbaacılık, İzmir. 7-Hancı, İ.H., Demirçin, S., Coşkunol, H., Ege, B.,
Ertürk, S., Yemişçigil, A. (1992) 1992 Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Günleri
Serbest Bildiriler Kitabı, 332-342. 8-Hancı, İ.H., Ege, B., Demirçin, S., Coşkunol, H.,
Ertürk, S., Yemişçigil, A.(1992) 1992 Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Günleri
Serbest Bildiriler Kitabı, 343-349. 9-Başaran, İ.E., Eğitim Psikolojisi, Emel
Matbaacılık, Ankara. 10-Yavuzer, H., (1990) Çocuk ve Suç, 5.Basım,
Remzi Kitabevi, İstanbul. 11-Sykes, G.M., Crime and Society Princeton
Uni.Press, Princeton,1963. KAYNAK:
HANCI İH. HEKİMİN YASAL SORUMLULUK VE HAKLARI (TIP VE
SAĞLIK HUKUKU), TOPRAK OFSET , 1999, İZMİR. |